wiano.eu
YouTubeFacebook

2016-04-02 Strój biłgorajski

Z cyklu ENCYKLOPEDIA STROJU LUDOWEGO. Strój biłgorajski. Był używanym jeszcze w latach 30.XX w., a ostateczny kres jego przywdziewania przyniosła II wojna światowa.

 

Noszono go na obszarach o mało urodzajnych gruntach, położonych peryferycznie w stosunku do większych ośrodków miejskich i przemysłowych.

 

Zachowało się w nim wiele archaicznych elementów odzieży, a do jego wykonania używano prawie wyłącznie surowców wytwarzanych w gospodarstwie domowym i przez wiejskich wytwórców.   

 

 

Arch. Elżbieta Pikorz-Branekova

1. Strój biłgorajski, mal. Z. Klimczyk

2. Włościanka z okolic Biłgoraja, Księgarnia Jana Brodowskiego w Biłgoraju

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

STRÓJ KOBIECY

 

 

Nakrycie głowy


Świadczyło o stanie cywilnym. Dziewczęta  chodziły z odsłoniętą głową, tylko  przy okazjach uroczystych zakładały wianek tzw. podwstążnik

 

Składał się on z tekturowej obręczy ze wstążkami, w ślubnym była ona otoczona wiankiem rucianym, w panieńskim uzupełnionym kwiatami.

 

Mężatki przysłaniały głowę skomplikowaną konstrukcją utworzoną z hamełki (czyli dwóch obręczy drewnianej i tekturowej), zatyczki (pas białego płótna okalający hamełkę), czepka (wykonanego z plecionej siatki i rozpiętego na jednej z obręczy hamełki) i rańtucha – zawicia (płat płótna o wymiarach 70x220 cm pierwotnie  lnianego, później bawełnianego).

 

Liczony haft w kolorze czerwonym lub czarnym zdobił hamełkę i rańtuch.

 

Arch. Elżbieta Piskorz-Branekova

1. Zatyczka na hamełce, fot. H. Szkutnik

2. Strój biłgorajski, mal. Z. Klimczyk

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Koszula


Szyta była z lnianego samodziałowego płótna lub bawełnianego, fabrycznego. Miała krój przyramkowy, przy szyi niewielki wykładany kołnierzyk związywany czerwoną wstążeczką i rękawy wszyte w wąski mankiet. Na przyramkach,  kołnierzyku i mankietach, zdobiło je czerwone lub czarne wyszycie. 

 

Arch. Elżbieta Piskorz-Branekova

1. Koszula kobieca, fot. H. Szkutnik

 

2. Wykrój koszuli kobiecej - przód; b - plecy; c - przyramki;  d - kołnierzyk; e -klin pod pachę (skroić dwa razy), f - rękaw (skroić dwa razy), g - mankiet (skroić dwa razy)

 

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Spódnica

Świąteczną szyto z cienkiego, dobrze wybielonego płótna lnianego. Na jej wykonanie używano czterech zszytych ze sobą płatów tkaniny, każdy o szerokości ok. 70 cm.

 

Była długa, sięgała prawie do kostek, umożliwiające założenie rozcięcie miała zawsze z przodu. Boki i tył spódnicy suto marszczono, zostawiając przód prawie zupełnie gładki.

 

Arch. Elżbiety Piskorz-Branekova  

 

Wykrój spódnicy lnianej 
a; b; c; d płaty tkaniny; e - ½ paska

 


 

 

 

 

 

 

 

 

 

Zapaska 


Do spódnicy z lnianego samodziału, noszono zapaskę lnianą, a od początków XX wieku także z płótna bawełnianego. Była ona nieco krótsza od spódnicy.

 

Na jej uszycie przeznaczano dwa płaty tkaniny, każdy o szerokości około 70 cm.

 

Zapaskę zdobiły trzy pasy czerwonego haftu, dwa szlaki biegły poziomo wzdłuż  dolnej krawędzi, trzeci pionowy wzdłuż szwu łączącego dwa płaty tkaniny.

 

Po uszyciu zapaskę zaprasowywano w  pionową harmonijkę o zakładkach szerokich na 3-4 cm.

 

Arch. Elżbieta Piskorz-Branekova

 

Zapaska, fot. H. Szkutnik


 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

STRÓJ MĘSKI

 

Gamerka

 

To najpowszechniej noszone przez mężczyzn nakrycie głowy, zwane też czapką na cztery powiaty. Gamerka szyta była z grubego, folowanego, brązowego sukna. Przystrajano ją niebieskim wełnianym sznureczkiem i przyszytymi na  czterech rogach pomponami.

 

Arch. Elżbieta Piskorz-Branekova

 

Wykrój czapki Gamerki


 

 

 

 

 

 

 

 

 

Koszula

 

Miała krój przyramkowy, była długa sięgała kolan, noszono ją zawsze wypuszczoną na spodnie. Koszulę szyto z białego samodziału lnianego.

 

Jej jedyną ozdobę stanowiło zapięcie przy szyi, a było nim wiązanie z czerwonej wstążeczki. Koszulę sporadycznie przyozdabiał haft krzyżykowy, najczęściej czarny lub czarno-czerwony.

 

 

Wykrój koszuli męskiej
a - przód; b - plecy; c - przyramki;  d - kołnierzyk; e -klin pod pachę (skroić dwa razy); f - rękaw (skroić dwa razy); g - mankiet (skroić dwa razy)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Spodnie

 

Przeznaczano na nie płótno lniane lub konopne, miały bardzo prosty krój. Każdą nogawkę szyto z jednego płata tkaniny, z przodu w pasie poszerzał spodnie trójkątny klin.

 

Zakładanie umożliwiał niewielki rozporek na prawym boku. Górną krawędź spodni podwijano, a w powstały tunelik był wciągany sznurek, którym regulowano ich obwód.

 

Sukmana


Reprezentacyjnym wierzchnim okryciem była, zakładana bezpośrednio na koszulę brązowa, sukmana z folowanego sukna. Sięgała do pół łydki, zapinano ją tylko na jedną lub dwie haftki w pasie, odsłaniała pod szyją koszulę.

 

Arch. Elżbieta Piskorz-Branekova

Typy lubelskie. pow. biłgorski, mal. K. Rayski

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sukmanę noszono przez cały rok, ale szczególnie zimą i w dni chłodne.

 

Miała krój poncho, proste rękawy wykończone mankietem obszytym niebieskim suknem, przy szyi stojący lub wykładany kołnierzyk.

 

Sukmanę zdobiły szamerunki wykończone małymi pomponikami z niebieskiego wełnianego sznureczka.

 


 

Elżbieta Piskorz-Branekova

 

Zobacz też:

Hafty biłgorajskie

Strój krakowski

Encyklopedia stroju ludowego

Stroje ludowe 

 

 

 

MIEJSCE NA REKLAMĘ

Artykuły polecane

Najczęściej czytane

do góry

Copyright © 2009 Wiano.eu | Wszelkie prawa zastrzeżone
Tworzenie stron Webton.pl

Firma Skrobisz | ul. Osiedlowa 4 | Zielonki-Wieś 05-082 | woj. mazowieckie | tel.: 691711233 | e-mail: sklep@wiano.eu | NIP: 5221319263