wiano.eu
YouTubeFacebook

2014-10-06 Hafty Krakowiaków Z.

Hafty Krakowiaków Zachodnich.  Zdobiły stroje wieśniaków  zamieszkujących rolniczo-przemysłowe tereny położone po obu stronach dolnego biegu Wisły we wsiach okalających Kraków. Wiele z nich  to dziś dzielnice Krakowa, np. Bronowice, Nowa Huta - leżąca na ziemiach wsi Mogiła.

 

W ubiorze Krakowiaków Zachodnich dominują, trudne w wykonaniu białe hafty na białym płótnie (tzw. hafty angielskie). Zdobią one głównie strój kobiecy. Z rzadka pojawiają się  na nim proste wyszycia wielokolorowe. 

 

Strój Krakowiaków Zachodnich zmieniał się pod wpływem różnych czynników historycznych i gospodarczych, aż w końcu stał się okazałym, bardzo efektownym ubiorem. Dzięki temu zyskał popularność wśród inteligencji, a także stał się rozpoznawalnym w innych regionach Polski.

 

Strój Krakowiaków Zachodnich jest uważany za polski strój narodowy.

 

Fot. Archiwum Elżbieta Piskorz-Branekova

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Motywy haftu
We wszystkich haftach Krakowiaków Zachodnich dominowały, delikatnie zarysowane motywy kwiatowe i roślinne, niekiedy pojawiał się motyw palmety (stylizowany liść palmy). Białe wyszycia na zapaskach oraz koszulach (kobiecych i męskich) miały układ pasowy dostosowany do  kroju i funkcji tych elementów odzieży.

 

Natomiast na chuście czepcowej hafty biegły wzdłuż jej dwóch brzegów, a w miejscu ich zetknięcia na widocznym po wywiązaniu chusty narożu umieszczano duży, zakomponowany z motywów roślinnych  bukiet (drzewo życia).

 

Cechą charakterystyczną tego haftu jest i to, że krawędzie elementów odzieży nim zdobionej  są prawie zawsze wykończone ząbkami utworzonymi z mniejszych lub większych dziurek.

 

W haftach wielokolorowych motywy były potraktowane naturalistycznie, zarówno jeśli chodzi o ich kolorystykę jak i kształt.

 

Fot. Archiwum Elżbieta Piskorz-Branekova

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sposób haftowania
Hafty białe na elementach stroju kobiecego i męskiego wykonywano nićmi  bawełnianymi. Stosowano wiele ściegów, ale przede wszystkim:  za igłą (stebnówka, sznureczek), dzierganych (dzierganie właściwe,  łańcuszek), atłaskowych (atłasek płaski, wypukły, na podkładzie), stosowano także ażur przekłuwany. 

 

Zapotrzebowanie na wyroby zdobione haftem białym  było w okolicach Krakowa na tyle duże, że w niektórych miejscowościach (np. Maków, Tyniec) traktowano ten przemysł domowy, wymagający dużej wprawy i fachowości jako ważne źródło dochodu.

 

Zajmowały  się nim nie tylko kobiety ale także i mężczyźni.

 

Natomiast haft wielokolorowy był znacznie prostszy w wykonaniu, wystarczyła znajomość kilku ściegów (sznureczek, atłasek, stebnówka) i wręcz przeciętne zdolności manualne. 

 

Fot. Archiwum Elżbieta Piskorz-Branekova

Ściegi

1. stebnówka

2. sznureczek

3. dziergany

4. łańcuszek

5. atłasek prosty

6. atłasek wypukły

7. ażur przekuwany

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Jakie części stroju ozdabiano
W stroju kobiecym bogate, skomplikowane białe hafty umieszczano  przede wszystkim na przodach koszul, wokół  dekoltu pod szyją oraz  na ich mankietach.

 

Ponadto na narożach chust czepcowych i na zapaskach (fartuchach) - wzdłuż ich 3 krawędzi.

 

Natomiast w ubiorze męskim wyszycia, także białe, były skromne, sporadycznie umieszczano je na  kołnierzyku, mankietach, niekiedy przodach koszuli.

 

Niezbyt powszechnie w kobiecym stroju Krakowiaków Zachodnich pojawiał się haft wielokolorowy. Ozdabiano nim niekiedy aksamitne lub sukienne gorsety kobiece oraz  szyte z tkanin wełnianych kaftany i spódnice.

 

Helena Piskorz-Branekova

 

Do pobrania:

1. Rysunek haftu białego z przodu dekoltu koszuli kobiecej

2. Rysunek haftu białego z naroża chusty czepcowej

3. Rysunek haftu białego z naroża chusty czepcowej

4. Rysunek haftu wielokolorowego z gorsetu

5. Rysunek haftu na  ½ mankietu koszuli kobiecej

6. Rysunek haftu na ½ kołnierzyka koszuli męskiej

7. Rysunek haftu na ½ mankietu koszuli męskiej

8. Rysunek haftu białego (drzewo życia) z naroża chusty czepcowej

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Nauka haftu dla początkujących

 

 

 

Zobacz też:

Encyklopedia haftu

Haft kujawski

Haft łowicki

Haft biskupiański

Haft kaszubski

Haft łowicki

Haft sieradzki

Haft kujawski

Haft kurpiowski

Haft kaszubski

Haft kujawski 

 

MIEJSCE NA REKLAMĘ

Artykuły polecane

Najczęœciej czytane

do góry

Copyright © 2009 Wiano.eu | Wszelkie prawa zastrzeżone
Tworzenie stron Webton.pl